Dim ond Gonestrwydd a Thrafodaethau Heddwch fydd yn atal y Trais

Cylch cythreulig oedd i’w Ragweld:

Yn ystod yr wythnos a aeth heibio gwyliodd y byd mewn braw wrth i drais dorri allan a lledu yn Nwyrain Caersalem, yn Rhwng Israel a Gasa, ar draws y Lan Orllewinol ac mewn trefi yn Israel ei hun.  Yn ôl Gweinyddiaeth Iechyd Gasa lladdwyd 122 o bobl yno erbyn 14 Mai, gan gynnwys 31 o blant a 20 o fenywod.  Anafwyd 900 arall.  Mae o leiaf 8 o farwolaethau wedi bod yn Israel, gan gynnwys 2 o blant a menyw oedrannus ar ei ffordd i gysgodfa.

Ac eto nid rhywbeth newydd yw’r trais yma, ond yr enghraifft ddiweddaraf o gylch treisgar cythreulig a ddechreuodd 73 mlynedd yn ôl gyda’r Nakba (trychineb) yn 1948.  Pryd hynny gyrrwyd y mwyafrif o boblogaeth Palestina o’u cartrefi, dinistriwyd eu trefi a’u pentrefi, a chwalwyd eu cymdeithas.  Mae Palesteiniaid ar y Lan Orllewinol wedi bod yn byw o dan oresgyniad milwrol am dros 53 o flynyddoedd ac yn gwybod yn iawn beth mae hyn yn ei olygu yn  nhermau trais beunyddiol a diffyg hawliau dynol:  gorfod aros am oesoedd wrth reolfannau milwrol, cael eu trin yn sarhaus, colli tir a’r hawl i adeiladu, mynediad cyfyngedig i wasanaethau addysg ac iechyd… Mae dros 5 miliwn o Balesteiniaid heddiw yn dal yn ffoaduriaid ac yn dibynnu ar UNRWA (Gwasanaeth Cymorth y Cenhedloedd Unedig) i ddiwallu eu hanghenion.  Yn ôl adroddiad diweddar gan Human Rights Watch: “Mae cau ffiniau Gasa, sydd bellach wedi para am 12 mlynedd ….. yn cyfyngu ar gyfleoedd addysgol ac economaidd, gofal meddygol, dŵr glan a thrydan ar gyfer y bron 2 filiwn o Balesteiniaid sydd yn byw yno. Y mae wyth deg y cant o boblogaeth Gasa yn dibynnu ar gymorth dyngarol.” Mae’r rhan fwyaf o’r troseddau hyn yn erbyn hawliau dynol yn digwydd o’r golwg ac nid ydynt yn dod i sylw pobl yn gyffredinol.

Nid yw bygythiadau i symud teuluoedd Palesteinaidd o’u cartrefi yn Nwyrain Caersalem a gosod ymsefydlwyr Israelaidd yn eu lle yn beth newydd chwaith. Pan oeddwn yn Hebryngwraig Eciwmenaidd ar y Lan Orllewinol yn 2012, cymerais i ran mewn gwrthdystiadau yn Sheikh Jarrah ar y cyd gyda heddychwyr palesteinaidd, israelaidd a rhyngwladol.  Mae’r CU wedi rhybuddio y gall y bygythiadau hyn i droi trigolion o’u cartrefi gael ei ystyried yn drosedd rhyfel.  (Goresgynnodd Israel ar Ddwyrain Caersalem yn y rhyfel  1967 war ac yna ei chyfeddiannu yn 1980 – gweithred a gondemniwyd gan y gymuned ryngwladol).

Gellir dadlau, felly, fod y trais presennol i’w ragweld.  Dim ond gwreichionen oedd ei hangen i’w danio.  Daeth hyn pan ddefnyddiodd heddlu a lluoedd arfog Israel nwy dagrau a grenadau llonyddu ar safle’r Mosg Al Aqsa wrth i Fwslemiaid ddod at ei gilydd i addoli ar ddiwedd Ramadan.

 

Ymateb Cristnogol:

Sut y dylem ni, Gristnogion, ymateb i’r sefyllfa dorcalonnus hon?

Yn gyntaf, dylem gondemnio’r defnydd o drais ar y ddwy ochr.  Bydd rocedi sydd yn cael eu tanio ar hap o Gasa i mewn i Israel a chyrchoedd o’r awyr ‘manwl’ gan Israel i mewn i ardaloedd poblog Gasa ond yn gwaethygu’r sefyllfa.  Bydd dinasyddion diniwed yn colli’u bywydau a chan fod arfau Israel gymaint yn gryfach ac yn fwy soffistigedig, mae’n anochel taw trigolion Gasa a fydd yn cyfrif y gost i raddau helaeth.

Yn ail, dylem fod yn barod i siarad yn ddi-flewyn ar dafod yn erbyn yr hyn sydd wrth wraidd y trais presennol.  Dylem alw am i Israel dynnu’i lluoedd arfog o’r Lan Orllewinol, rhoi terfyn ar y gwarchae ar Gasa ac ar adeiladu treflannau anghyfreithlon ar dir palesteinaidd.  Dylem fynnu bod trafodaethau heddwch yn ail-ddechrau, rhai sydd o ddifrif ac yn seiliedig ar barch i hawliau dynol, cydraddoldeb ac urddas i bawb.  Y mae’r YWCA ym Mhalestina eisoes wedi galw ar y gymuned ryngwladol i ‘ddwyn Israel i gyfrif am ei throseddau parhaus yn erbyn hawliau dynol yn unol â deddfau rhyngwladol a’r cytundebau rhyngwladol perthnasol.’ Ar ddiwedd gosodiad cryf ar y sefyllfa, fe wnaeth Paul Parker, Clerc y Crynwyr ym Mhrydain, annog arweinwyr ffydd a gwleidyddol i godi’u llais.   “Tra ein bod ni yn dewis aros yn fud a chamu yn ôl o eiriau a gweithredoedd anghyffyrddus,” meddai, “rydym ni oll yn rhannol gyfrifol am i’r trais barhau”.  Nid oes a wnelo hyn ddim â gwrth-semitiaeth.  Mae yn ymwneud â sefyll yn erbyn cylch cythreulig o drais a dial sydd yn niweidiol i bawb yn yr ardal – Israeliaid a Phalesteiniaid fel ei gilydd. Mae hi hefyd yn golygu sefyll dros heddwch a fydd yn parhau, yn seiliedig ar gydraddoldeb, cyfiawnder a pharchu hawliau dynol.

Treuliais i amser yn Gasa ym mis Ebrill  2016 lle cynhaliwyd gweithdai AVP (Alternatives to Violence Project) ar gyfer myfyrwyr ym mhrifysgol Gasa.  Roeddem yn dîm o ddau Americanwr a menyw o Brydain.  Cawsom groeso cynnes gan y myfyrwyr.  Yn ystod y gweithdy cyflwynom ni nifer o elfennau a fedr fod yn ddefnyddiol ar gyfer datrys gwrthdaro yn ddi-drais.  Yna, gofynnom ni iddynt sefyll bwys yr elfen oedd anoddaf iddynt.  Safodd y mwyafrif o’r myfyrwyr wrth ‘Disgwyl am y gorau’, gan leisio eu hargyhoeddiad y byddai rhyfel yn dychwelyd i’w hardal a’i bod hi, felly, yn anodd dychmygu dyfodol gwell.   Rwy yn meddwl am y myfyrwyr nawr.  Beth fedrwn ni ei wneud i sicrhau bod pobl ifanc yn yr ardal – Israeliaid a Phalesteiniaid fel ei gilydd – yn medru rhagweld dyfodol heb drais?

 

 Llythyr at Adam Price, arweinydd Plaid Cymru

 

Cyfeirnodau:
Human Rights Watch, Adroddiad ar Israel a Palestina, 2021: World Report 2021: Israel and Palestine | Human Rights Watch (hrw.org)

Gosodiad gan y Crynwyr ym Mhrydain:
https://www.quaker.org.uk/news-and-events/news/quakers-call-for-end-to-violence

Gosodiad gan Pax Christi:
https://paxchristi.net/2021/04/27/pax-christi-international-calls-on-un-to-oppose-sheikj-jarrah-silwan-evictions/

Ymateb gan Gymorth Cristnogol am y sefyllfa yng Nghaersalem a Gasa:  Christian Aid responds on Jerusalem and Gaza – Ekklesia

Gosodiad ar y cyd gan EAPPI, Y Crynwyr ac 14 o elusennau eraill yn y DU:
https://www.quaker.org.uk/news-and-events/news/coalition-stands-up-for-rights-of-palestinian-people

Gosodiad gan Benaethiaid Eglwysi yng Nghaersalem:
https://www.lpj.org/archives/latin-patriarchate-reacts-to-recent-violence-in-jerusalem.html

Gosodiad gan Gyngor Eglwysi’r Byd (WCC):
https://www.oikoumene.org/news/wcc-calls-for-end-to-violence-urges-respect-of-status-quo-of-holy-sites-in-jerusalem